Przejdź do głównej zawartości

Dzienniki Anne Lister

Niedawno BBC wyprodukowało dwa filmy poświęcone Anne Lister - fabułę "The Secret Diaries of Miss Anne Lister" oraz dokument "Revealing Anne Lister". Anne Lister nazywana jest pierwszą nowożytną lesbijką. Żyła w brytyjskim Yorkshire w latach 1791-1840 i jest pierwszą kobietą, o której wiemy nie tylko, że była lesbijką, ale też że żyła, nie ukrywając swojej tożsamości. Ba, nawet wzięła coś w rodzaju ślubu kościelnego ze swoją ostatnią partnerką Anne Walker. Jej historia ujrzała światło dzienne pod koniec lat 80. i na początku 90. ubiegłego wieku, kiedy ukazały się drukiem jej dzienniki, które prowadziła przez całe życie, zapisując w nich ponad 4 miliony słów. Część opisów - tych dotyczących związków z kobietami - zaszyfrowała, używając kodu będącego kombinacją liczb i liter z alfabetu greckiego.

W wyreżyserowanej przez Jamesa Kenta fabule historia Anne Lister trochę przypomina losy Nancy Astley z "Muskając aksamit" Sarah Waters. Oto wiktoriańska lesbijka (tym razem z dobrego domu) zostaje porzucona przez swoją wielką miłość Marianne Belcombe, która nie potrafi wyobrazić sobie innego życia niż z bogatym, dobrze postawionym mężczyzną, za którego (majątek) wychodzi za mąż. Na skutek wstrząsu doznanego w efekcie zdrady Marianne Anne postanawia poświęcić się nauce. Wkrótce jednak to jej nie wystarcza, szuka więc pocieszenia, uwodząc poznaną w kościele śliczną i głupiutką pannę Browne i romansując z samą Marianne, która przez kilka zwodzi ją obietnicą wspólnego życia, gdy tylko jej mąż wyzionie ducha, by w końcu skończyć jako partnerka Anne Walker - szarej myszki, ale i bogatej właścicielki ziemskiej z sąsiedztwa.
Filmowa Anne Lister (Maxime Peake) i Anne Walker (Christine Bottomley)

Tu podobieństwa do Waters się kończą i zaczyna się podaj najciekawsza część całej historii - bo Lister była nie tylko lesbijką, ale i biznesmenką, dodatkowo zaangażowaną w bardzo męską w owych czasach dziedzinę, jaką było prowadzenie kopalni węgla. Jak łatwo się domyśleć, jej sukcesy w tej dziedzinie były czymś nie do zniesienia dla ówczesnej patriarchalnej społeczności, a konkurenci próbowali ją zniszczyć, wykorzystując do tego - oczywiście - jej życie prywatne. Cóż, przeliczyli się.

Film Kenta - choć mocno odbiega, o czym za chwilę, od rzeczywistości - jest znakomity. Świetnie zagrany, trzymający w napięciu, a przy okazji, co dla mnie jest zaletą, utrzymany w konwencji innych kostiumowych produkcji BBC. Zachwyca nie tylko sama Anne (w tej roli Maxine Peake), ale i stosunek jej najbliższych do jej wyborów życiowych. Z ciekawostek - nakręcenie całości zajęło zaledwie 18 dni. To się nazywa prawdziwa brytyjska szkoła filmowa!

Towarzyszący filmowi fabularnemu dokument "Revealing Anne Lister", brawurowo prowadzony przez Sue Perkins, przynosi trochę inną historię słynnej lesbijki. Lister jest wprawdzie nadal odważna i bezkompromisowa, ale przy okazji okazuje się być też snobką bezlitośnie odsuwającą się od uwiedzionych przez siebie kobiet, gdy mija pierwsze zauroczenie, a przeszkadzać zaczynają różnice klasowe. Anne Walker okazuje się być bardziej majętną żoną niż wyczekiwaną prawdziwą miłością. A związek z Marianne kwitnie nawet po jej zamążpójściu, przerwany nie tyle przez Anne rozczarowaną tchórzostwem swojej wielkiej miłości, co przez Marianne, która, choć uwielbia Anne jako kochankę, to z drugiej strony wstydzi się pokazać się publicznie z kimś wyglądającym zbyt "męsko" na ulicy. "Revealing Anne Lister" pokazuje też dalsze losy Lister - historię jej podróży (kolejna w tamtych czasach męska domena), zakończonych przedwczesną śmiercią w Rosji - oraz samych dzienników, które były odkodowywane kilkakrotnie w czasach, kiedy ich ujawnienie groziło czy to kompromitacją przodkom Lister (koniec XIX wieku), czy to wywołaniem oburzenia społecznego (lata 60. XX wieku).

Bardzo ciekawe są fragmenty dotyczące podejścia do tak zwanych romantycznych przyjaźni między dziewczętami w czasach Lister. Otóż nie były one uważane za nic karygodnego, wręcz przeciwnie, uznawano je za formę przygotowania do małżeństwa. Zachowanie Anne było nieakceptowane nie dlatego, że spotykała się z dziewczynami, ale dlatego, że przyjmowała wówczas rolę stereotypowo uważaną za męską - była aktywna, uwodzicielska, zdecydowana.
Anne Lister około 1830 roku. Namalował Joshua Horne

Niezależnie od tego, że sama Lister aniołem nie była, jej historia jest czymś pod każdym względem niezwykłym. Otwarta lesbijka, niezależna kobieta, bezkompromisowa biznesmenka - jakże różni się od współczesnych jej kobiet, które znamy chociażby z kart powieści Jane Austen i których jedynym przeznaczeniem życiowym było znalezienie swojego pana Darcy. Oczywiście trudno sobie wyobrazić, by Lister mogła być sobą, gdyby nie jej pieniądze i pozycja społeczna, jednak mimo wszystko pozostaje prawdziwą bohaterką i to nie tylko tamtych czasów.

Komentarze

  1. nasza-nie nasza

    z jednej strony fascynacja osoba ktora zyla tak jak chciala- w sferze obyczaju

    z drugiej mysl ze biznes jaki prowadzila odbywal sie zgodnie z zasadami najbezwzglednejszego wyzysku jaki wtedy obowiazywal.
    I to na nia spada czesc odpowiedxzilnosci za swiat jaki opisywal Marx.

    wiec jaka byla ta pani?

    chyba swoja wlasna,a kibicuje jej nie z powodu caloksztaltu, ale fragmentow jej zycia.Jak kazdemu.

    Tez mi odkrycie...

    m@B
    neospasmin.blox.pl

    OdpowiedzUsuń
  2. Czas nadrobić braki w komentarzach ;)

    Trudno mi się z czymś nie zgodzić :)

    Trochę szkoda, że ten snobizm Lister został dość znacząco wygładzony.

    Powtarzam się, ale czemu nie miniserial? Pewnie brak kasy...

    Mnie też bardzo zainteresowały te "romantyczne przyjaźnie". Ale niestety ich status jest chyba zwyczajnym odzwierciedleniem totalnej mizoginii i nie przywiązywania większej wagi do jakiejkolwiek aktywności kobiet, a tym bardziej tego, co się między nimi działo (w końcu "coś takiego nie mogło istnieć" nie tylko według królowej Wiktorii).
    Oczywiście "zainteresowanie" mogło pojawić się dopiero, gdy zaczynały wykraczać poza ustalone dla nich ramy.

    I Sue Perkins :D
    Aż zaplułam monitor ze śmiechu, kiedy zaczęła czytać swój dziennik. "Yin and Yang of teenage sexual expression"... Rewelacja :D

    OdpowiedzUsuń
  3. W sumie chyba wolę tę Lister z dokumentu od tej z filmu (choć pewnie niemała w tym zasługa Sue Perkins:)). Pomnikowe postacie są nudne, a robienie z niej bardziej nam współczesnej niż była w rzeczywistości (naciskanie na Marianne, by żyła z nią jawnie, wymiana obrączek) zupełnie niepotrzebnie zafałszowuje całą historię, która jest ciekawa i bez tych smaczków. A może nawet ciekawsza, bo to kolejny przyczynek do dyskusji wizerunkowych. Co nie zmienia faktu, że film świetny.

    OdpowiedzUsuń

Prześlij komentarz

Popularne posty z tego bloga

"Bezdomna" Katarzyny Michalak, czyli jak nie pisać o problemach społecznych

Złych, powielających wyjątkowo szkodliwe stereotypy książek jest wiele. Rzadko jednak matronują im instytucje kojarzone raczej z walką z uprzedzeniami niż z ich wspieraniem. Zaszczyt ten spotkał niestety „Bezdomną” Katarzyny Michalak. Dlaczego książka ta nie powinna być wspierana przez organizacje kobiece czy, szerzej, walczące z wykluczeniami? O komentarz poprosiłam Elwen, twórczynię bloga poświęconego zaburzeniu afektywnemu-dwubiegunowemu.

Fundacja Centrum Praw Kobiet wraz z Kongresem Kobiet objęły ostatnio patronatem (czy, jak chce tego CPK, matronatem) książkę pani Katarzyny Michalak o wdzięcznym tytule „Bezdomna”. Książka, zgodnie z zapewnieniami autorki i wydawnictwa, należeć ma do nurtu zaangażowanej literatury kobiecej, poruszającej trudne problemy kobiet wykluczonych poza nawias społeczeństwa. Brzmi zupełnie w porządku, prawda?

Problem zaczyna się w chwili, gdy skuszeni poważnymi rekomendacjami sięgniemy po tę pozycję. Książka opisuje historię Kingi Król, bezdomnej kobiety z …

Maria Konopnicka była lesbijką

Tytuł jest oczywiście nadużyciem. Nie wiadomo, czy Maria Konopnicka była lesbijką, czy osobą biseksualną, czy jeszcze kimś innym. Nie wiadomo, jak myślała o sobie ani tym bardziej, jak by się określiła i jak potoczyłoby się jej życie, gdyby urodziła się nie sto siedemdziesiąt, ale na przykład trzydzieści lat temu. Wiadomo za to, że przez ostatnie dwadzieścia lat życia mieszkała i podróżowała z noszącą się po męsku miłośniczką polowań, malarką i działaczką na rzecz praw kobiet Manią Dulębianką, którą nazywała czasami "Pietrkiem z powycieranymi łokciami". Wiadomo, że z chwilą, gdy się poznały, poetka gładko przeszła w listach do dzieci z formy "ja" na "my" (mamy, myślimy, wyjeżdżamy), że były praktycznie nierozłączne, że miały różne nieprzyjemności z powodu krążących pogłosek o ich związku, że Dulębianka zrezygnowała dla Konopnickiej z kariery malarskiej i że zostały pochowane w tym samym grobowcu. Wiadomo też, że "niewiasta mocno kochliwa", jak …

Gołe dupy Renaty Przemyk

Renata Przemyk dała głos, a ja zawyłam z bezsilnej złości i, co tu ukrywać, przykrości. Szansonistka, której gros fanów stanowią lesbijki (i geje też), piosenkarka, która przez wiele lat była w związku ze swoją tekściarką, poetką Anną Saraniecką (oczywiście związku przyjacielskim), osoba, która jednym zdaniem mogła zrobić wiele dobrego zarówno dla siebie, swojej kariery, jak i dla osób LGBTQetc., postanowiła się wypowiedzieć.

I jak zazwyczaj na wywiady z Renią spuszczałam litościwie (no, może oprócz tego tekstu tu) zasłonę milczenia, tak tego wywiadu bez komentarza zostawić nie sposób.

Już na wstępie jest ostro:
Przecież chrześcijanie byli zawsze pokojowo nastawionymi ludźmi.  Chrześcijanie, zawsze, pokojowo. No fakt, bo sypialnianie nie za bardzo. Najczęściej raz do roku, i to w celu mienia dziatek. Poza tym artystka przespała lekcje historii, na których mówiono o wyprawach krzyżowych, chrystianizacji ogniem i mieczem, inkwizycji i takich tam różnych. Siadaj, Renata, pała.
Wszystkie…